SKT ve TETT farkı: Son kullanma tarihi tam olarak ne demek?
Son kullanma tarihi (SKT) ile tavsiye edilen tüketim tarihi (TETT) aynı şey değil. Aradaki farkı bilmek her yıl kilolarca gıdayı çöpten kurtarır.
Buzdolabının önünde durup bir paketin üzerindeki tarihe bakıp "acaba yenir mi?" diye düşündüğün oldu mu? Bu kararsızlık, Türkiye'de çöpe giden gıdanın en büyük sebeplerinden biri. İyi haber: küçük bir bilgi, bu israfın çoğunu önlüyor.
SKT ile TETT aynı şey değil
Türkiye'de ambalajlı gıdalarda iki farklı tarih ifadesi kullanılır:
- Son kullanma tarihi (SKT): "Son kullanma tarihi …" ibaresiyle yazılır. Bu tarih geçtikten sonra ürün tüketilmemelidir. Genellikle çabuk bozulan, mikrobiyolojik risk taşıyan ürünlerde bulunur: çiğ tavuk, kıyma, taze balık, bazı süt ürünleri.
- Tavsiye edilen tüketim tarihi (TETT): "Tavsiye edilen tüketim tarihi …" ya da "…tarihine kadar en iyi" ibaresiyle yazılır. Bu bir kalite tarihidir, güvenlik değil. Tarih geçtikten sonra ürün genellikle hâlâ güvenle tüketilebilir; sadece tazeliği, dokusu veya aroması bir miktar düşebilir. Makarna, pirinç, bisküvi, konserve, baharat gibi uzun ömürlü ürünlerde bulunur.
Bu ayrımı bilmemek, hâlâ mükemmel durumdaki bir kavanoz reçeli ya da bir paket makarnayı gereksiz yere çöpe atmana yol açar.
Hangi ürün hangi gruba girer?
Kabaca bir yol haritası:
| Ürün | Genelde | Tarih geçince |
|---|---|---|
| Çiğ et, tavuk, balık | SKT | Tüketme |
| Taze süt, açılmış yoğurt | SKT'ye yakın | Koku/görünüme bak |
| Yumurta | TETT | Su testiyle kontrol et |
| Konserve, kuru bakliyat | TETT | Çoğu zaman güvenli |
| Baharat, bal, sirke | TETT | Uzun süre dayanır |
Kural: SKT güvenlik, TETT kalite. SKT'ye saygı duy; TETT'te ise duyularına güven.
Duyularını kullanmayı unutma
Tarih bir rehberdir, mutlak bir hüküm değil. TETT geçmiş bir üründe önce bak, kokla, gerekiyorsa küçük bir miktar tat. Küf, ekşime, bozulmuş koku veya şişmiş ambalaj varsa çöpe. Yoksa büyük ihtimalle sofraya. Ürün ürün nelerin tarih sonrası yenebildiğini merak ediyorsan, SKT geçince yenir mi rehberimize göz at.
Bir ürünün ne kadar dayanacağı, saklama koşuluna da bağlı. Aynı yoğurt buzdolabının kapısında değil iç rafında daha uzun ömürlü olur; ayrıntılar için buzdolabı raf ömrü tablomuza bakabilirsin. Ambalajı bir kez açtıysan, üzerindeki tarih artık geçerli değildir — o zaman açılmış ürünler ne kadar dayanır yazısı işine yarar.
freshIt bu kararı senin yerine hatırlıyor
Her ürünün tarihini kafanda tutmak zor. freshIt, market fişini okuyup her ürüne kategorisine göre tahmini bir son kullanma tarihi atar ve bozulmadan birkaç gün önce seni nazikçe uyarır. Böylece "acaba yenir mi?" anını hiç yaşamazsın — çünkü daha tazeyken kullanmış olursun.
İsrafı önlemenin ilk adımı, tarihleri doğru okumaktır. İkinci adımı ise onları hiç kaçırmamak.